Witam na stronie!

Henryk Szumielski - Nazwiska



Nazwiska obecnie występujące.



Najpopularniejsze nazwiska - potocznie określane jako typowe polskie - to nazwiska zakończone na -ski i -cki: Kowalski (131940), Wiśniewski (104418), Orzechowski (15656), Szymański (84527), Wróblewski (36435), Czarnecki (32525), Dębicki (4742), Kaczyński (11188), Jaworski (44104), Brzozowski (21725) oraz na -icz: Jancewicz (668), Cyrankiewicz (205). Tego typu nazwiska pojawiły się w XIV wieku i rozpowszechniły w drugiej połowie XV wieku. Uważane za szlacheckie nazwiska z końcówką - ski świadczyć mogą tylko o tym, ze powstały od nazwy wsi. Tak pisze o tym Paweł Laskowicz: „Tworzono je od nazwy miejscowości posiadanej przez dana osobę lub, w przypadku biedoty, zamieszkiwanej przez daną osobę, poprzez dodanie końcówki – ski. Nazwiska te były coraz powszechniejsze, ale wcale nie były w sposób automatyczny dziedziczone przez potomków. Właśnie, dlatego zdarzało się w warstwach zamożnych, że dwaj rodzeni bracia mieli różne nazwiska – ponieważ otrzymali w spadku dwie różne miejscowości.” Jeśli nazwiska te nosiła szlachta, to wcale nie świadczyło, że wszyscy noszący dane nazwisko są ze sobą spokrewnieni, gdyż wsie sprzedawano i kupowano, a nawet wygrywano i przegrywano w karty, a także wymieniano jedną wieś na inną. Każdy właściciel wsi w tym czasie mógł przyjąć nazwisko od jej nazwy.

Jest wiele nazwisk wywodzących się od nazw zwierząt i roślin: Wróbel (44010), Wrona (15913), Kruk (19293), Koń (622), Byk (459), Krowa (13), Wydra (4510), Dzik (4110), Jeleń (3802), Żubr (47), Pies (1), Piesek (39). Suka (31) Nazwisko Suczka nie występuje. Burak (2643), Marchew (2), Marchewa (517), Ziemniak (1357), Kapusta (7847), Groch (463), Fasola (35), Orzech (1303), Jawor (1586), Nie ma takich nazwisk jak: Kalafior i Pomidor. Interesująca byłaby analiza, dlaczego jedne rośliny lub zwierzęta są bardziej popularne od innych i dlaczego niektóre nie występują wcale.

Mamy w Polsce trzynaście osób o nazwisku Baba, i o wiele więcej o nazwisku Dziad (195). Są także: Ksiądz (390), Biskup (5443), Papież (1678). Bóg (1) - tylko jeden! (w 2002 już nie występuje), Jezusek (371), Anioł (4165). Diabła nie ma wcale. Jest Aniołek (519), Diabełek (57) i Katolik (469).

Jest cała plejada nazwisk reprezentujących stanowiska władzy: Prezydent (6), Senator (790), Marszałek (13584), Poseł (119), Generał (2), Wojewoda (3432), Wójt (782), Burmistrz (75), Sołtys (7735), Starosta (2803), Dyrektor (1). Prezes (2). Nikt nie nosi nazwiska Premier.

Ze względu na to, że Polska jest ojczyzną Chopina to zdziwienie może budzić fakt, że nie mieszka tu żaden Szopen, ani Chopin.

Są za to: Paderewski (349), Mickiewicz (3130), Słowacki (88), Norwid (5), Wyspiański (521), Prus (6505), Żeromski (516), Fredro (10), Reymont (47), Reyment (4) - pierwotne nazwisko autora "Chłopów", Krasicki (1203), Krasiński (3801), Chrobry (5). Także Zagłoba (254), Skrzetuski (153), Kmicic (34) Bohun (199). Nie ma Wołodyjowskiego.

W nazwiskach znajduje odbicie cały nasz świat. Jest: Tęcza (2415), Słoneczko (1), Księżyc (117), Gwiazda (4114), Kosmos (1), Deszcz (727), Deszczyk (31), Grzmot (2), Grom (219), Piorun (1435), Wiosna (519), Lato (1012), Jesień (255), Zima (1237), Smutek (1013), Chuć (134), Nuda (10), Żal ((590), Mocz (21), Wódka (803), Gorzała (486), Piwo (12), Kawa (6144), Burdel (44), Szkoła (753), Kościół (3), Kościółek (1641), Bar (1615), Ulica (1), Ratusz (62), Dom (4), Drzewo (4), Krzak (3599), Trawnik (174), Poeta (9), Muza (189). Są westchnienia: Och (640), Uff (14). I jest: Lęk (36), Żal (590), Chęć (1263), Zapał (398).

Z nazwisk w Polsce występujących można zbudować całego człowieka, na którego składa się: Głowa (1394), Oko (564), Nos (351), Broda (6919, Czupryna (982), Mózg (14), Szyja (919), Korpus (258), Brzuch (78), Żołądek (1916), Wątroba (2614), Noga (8252), Udo (1), Stopa (4294), Ręka (103), Palec (150), Kość (873), Skóra (7187), Cyc (337) i Cycek (30). Nie, jednak człowieka złożyć nie można, bo brakuje Serca (Serce 0). Aż dziw bierze, że twórcy filmu „Jan Serce” wybrali nazwisko, które w Polsce nie występuje. A może wybrali je właśnie dlatego?

Jeśli chcielibyśmy zorganizować wystawne przyjęcie i... pozostawić puste stoły, to - w zależności od doboru gości (pod względem nazwisk) - mogłoby się okazać, że uczta jest wystawna, a jedzenia i picia w brud. Oto przykładowy zestaw. Zacznijmy od napoi: Woda (605), Sok (173), Kawa (6144), Piwo (12), Wino (36), Gorzała (486), Wódka (803), Koniak (254), Rum (180), Likier (1). Do tego Zupa (87) oraz ziemniaki (Ziemniak – 1357 czyli po poznańsku Pyra – 1848), także pierogi (Pieróg – 1597). Jeszcze Mięso (106) i wędliny: Schab (1785), Karkówka (1), Boczek (3301), Szynka (238), Słonina (1987), Golonka (3449), Kiełbasa (6893). Dodajmy do tego Chlebek (963), Masło (328), Smalec (924). Nie zapomnijmy także o tym, aby był Cukier (809). Dla urozmaicenia także: Gulasz (2), Bigos (2370), Sałatka (98). Teraz nadszedł czas na: Ciasto (136), Ciastko (252), Makowiec (474), Tort (1).

A kiedy przyjdzie Ochota (701) Toć (19) i Muzyka (2155) się znajdzie. Tym (206) Bardziej (9), że Zabawa (1400), a nawet Grzech (1042) Teraz (12), a Żal (590) i Pokuta (180) Potem (8).

Gdyby na tym balu (Bal 1577) ktoś poczuł Ból (524) to niestety karetki nie wezwie, bo wśród nazwisk nie ma: telefonu, telegrafu, faksu, komórki, ani komputera. Można za to napisać List (33), a w nim swoją ostatnią wolę (Wola – 72)

Bardzo ciekawie prezentują się nazwiska Polaków w zestawieniu przeciwstawnym:

Zmyślony (612) - Prawdziwy (1),
Szept (1) - Głośny (102),
Mądry (2938), Mądra (2016) - Głupiec (30),
Wysoki (15) - Niski (1127),
Duży (653) - Mały (707),
Chudy (4380), Chuda (2159) - Gruby (74), Gruba (204),
Prędki (508), Prędka (467) - Powolny (131), Powolna (110),
Stary (192), Stara (4) - Młody (88), Młoda (66)

Odrębną grupę stanowią nazwiska będące wprost określeniem zawodu, takie jak: Malarz (1330), Rzeźnik (131), Hycel (2), Kowal (16034), Stolarz (2139), Snycerz (18), Rymarz (982), Grabarz (1525), Szewc (3330), Sędzia (2), Szpieg (99) i wiele innych. Nie występują jednak nazwiska Informatyk, Elektronik, Kosmonauta Akwizytor, Stylista, co stanowi potwierdzenie tezy, że proces powstawania nazwisk został zakończony. Nie ma nazwiska Lotnik, ale jest nazwisko Pilot (348). Czyżby jednak nazwiska powstawały jeszcze na początku XX wieku? Być może w przyszłości będą także nazwiska Kosmonauta, Elektronik itp. Już gdzieś w świecie, na wniosek zainteresowanego sąd zmienił mu nazwisko na "Cośtam.com." Zamiast "cośtam" występuje inna nazwa, ale jaka nie pamiętam. Jest to dowód, że największy wpływ na kształtowanie się nazwisk ma po prostu otoczenie człowieka.

ciąg dalszy...



Uwaga! Przypisy informujące o źródłach cytatów znajdują się w tekście zamieszczonym w Poradniku Genealogicznym OKRUCHY - tu do pobrania